اسد الله معطوفى
964
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
شدند اهالى اصيل آن به قسمت بالاتر ( جايگاه كنونى روستاى مايان ) نقل مكان كنند . چندى بعد قسمتى از ديلمىها به محل مايان فعلى آمدند كه حضورشان سبب شد بين دو دسته از مهاجرين اختلافات زيادى پديد آيد و سرانجامش هم به قتل و غارت يكديگر منجر شود . اين امر موجب گرديد رجال بزرگ استراباد پادرميانى كرده و پس از يك توافق مقرر كنند مايان به ديلمىها تعلق گيرد و خليلىها هم به « سوراخدار كمر » در شمال قيزقلعه مهاجرت كنند . اتفاقا حدود 5 دهه بعد يك بيمارى مسرى و اپيدميك ( احتمالا طاعون يا و با ) كشتار هولناكى در منطقه به جاى نهاد كه اهالى مايان يكى از قربانيان وسيع آن بودند . 50 بااينوجود به اين نقل و قولهاى شفاهى بوميان نمىتوان چندان اعتماد نمود . منطقىتر آن است كه يكى از طوايف اصلى مقيم مايان را ديلميان يادشده بدانيم كه بطور قطع بعدها با طوايف ديگر اين منطقه اصطكاك و درگيرىهائى هم داشتهاند . ديلمىهاى اين منطقه در قرون اخير به چند گروه تقسيم مىشدهاند . نخست ديلميان عليا كه ساكن مايان بوده و به « ديلمىهاى بالاخيلى » شهره بودند . ديگر ديلمىهاى قسمت سفلاى اين منطقه كه بتدريج مقيم پائين چشمه و ريگ چشمه شدند و معروف به « پائين ديلم » گرديدند . اما چند صباحى بعد پائين ديلمىها تحت رهبرى خان بزرگى بنام « دوستى » به مايان آمدند كه به « دوستى ديلم » معروف گشتند . 51 هماكنون در گورستان امامزاده شيخان و مايان چند سنگ مزار را مىتوان ديد كه بر روى آنها نام « دوستى » حك گرديدهاند . در پايان بر اين نكته تاكيد مىگردد كه با استدلالهاى ارائهشده ، طوايف و خاندانهاى : ديلمى ، ديلم كتولى ، ديلم كمر ، مقيم ديلم ، مير ديلمى ، مظفر ديلم و . . . را مىتوان با كمى احتياط از احفاد ديلميان قديم منطقه گرگان تاريخى دانست .